Այն, որ Հայաստանի հանրապետական կուսակցությունն ու ՕԵԿ-ը նոր կոալիցիա են կազմելու` թերևս որևէ մեկի մոտ կասկած չի հարուցում, և միևնույն ժամանակ այդ հարցը նույնիսկ հետաքրքրություն էլ չի ներկայացնում որևէ մեկի համար: Գլխավոր խնդիրն այն է, թե արդյոք ՀՀԿ-ԲՀԿ կոալիցիա կլինի, և թե արդյոք դրանից բացի` կարող է լինել որևէ այլ ձևաչափի կոալիցիա: Դատելով խորհրդարանի ընտրության պաշտոնական արդյունքից` կոալիցիայի մասին խոսակցությունները կամ սպասումները, խոշոր հաշվով, առավել մոտ են արհեստականին, քան ունեն բնական հիմքեր: Այսինքն` զուտ դասական իմաստով, բացառապես արդյունքներից դատելով, մի պահ մի կողմ թողնելով դրանց ձևավորման որակն ու մեխանիզմների օրինականության խնդիրը, Հայաստանի խորհրդարանում որևէ կոալիցիան իմաստ չունի: ՀՀԿ-ն ունի գերակշիռ բացարձակ մեծամասնություն, առավել ևս ՕԵԿ կցորդով, հետևաբար չունի կառավարություն ձևավորելու, քվորում ապահովելու, օրենսդրական նախաձեռնություններ անցկացնելու խնդիր, իսկ մյուս քաղաքական ուժերն էլ փաստացի չեն կարող այդ ամենի դեմ որևէ բան հակադրել թե՛ առանձին-առանձին, թե՛ ամբողջապես, իհարկե քաղաքական-հոգեբանական հակադրությունից բացի, որ կարող է դրսևորվել հարցադրումների և այլ իրավա-քաղաքական ակտերի միջոցով:
Այսինքն` զուտ ֆորմալ տեսանկյունից ՀՀԿ-ն չունի որևէ մեկի կարիքը, իսկ մյուս ուժերն էլ անգամ միմյանց միանալու պարագայում չեն կարող էապես որևէ բան փոխել խորհրդարանում: Օրինակ` եթե ՀՅԴ-ն, Հայ ազգային կոնգրեսն ու ԲՀԿ-ն միավորվեն ինչ-որ կոալիցիայի մեջ, և եթե անգամ նրանց միանա նաև Ժառանգությունը, միևնույն է` զուտ քանակական առումով դա որևէ կերպ չի ազդի ՀՀԿ մեծամասնության գործունեության վրա: Այլ խնդիր է, եթե տվյալ ուժերը ՀՀԿ դեմ կոալիցիա կազմեն ոչ թե խորհրդարանում կամ ոչ միայն խորհրդարանում, այլ նաև դրա պատերից դուրս և հայտարարեն հասարակական լայն մոբիլիզացիայի և այդ միջոցով քաղաքական իրավիճակի փոփոխության հասնելու մտադրության մասին: Բայց այդ տարբերակի հավանականությունը, մեղմ ասած, բավական նվազ է, քանի որ այդ ուժերն ունեն լրջագույն տարաձայնություններ թե՛ միմյանց հանդեպ վերաբերմունքի, թե՛ առանձին քաղաքական հավակնությունների առումով, և այդ ամենը դրսևորվեց արդեն իսկ հենց ընտրությանը, չնայած միասնական շտաբի գոյությանը, և առավել ևս ընտրության հաջորդ երկու օրերին, երբ միասնական շտաբը, որպես այդպիսին, ըստ էության հայտնվեց խաղից դուրս, և դրա անդամ կուսակցությունները ընդամենը առանձին-առանձին հանդես եկան իրենց դիրքորոշումներով և գնահատականներով, ընդ որում` բացարձակապես ոչինչ չակնարկելով հետընտրական համատեղ բողոքի մասին:
Եթե լիներ այդօրինակ զարգացման վտանգ, ապա Հանրապետականը ամենայն հավանականությամբ կփորձեր նրանցից որևէ մեկին կոալիցիա առաջարկելու միջոցով որոշակիորեն ջլատել այդ համատեղ դաշտը, կամ էլ պարզապես կփորձեր ճնշում բանեցնել ԲՀԿ-ին իր կողքին պահելու և կոալիցիոն նոր երաշխիքներ կորզելու համար: Այդ հեռանկարը չկա, և հավանաբար ՀՀԿ-ն գոնե առաջիկայում չի փորձի ԲՀԿ վրա այդ ճնշում բանեցնել և կգերադասի սպասել իրադարձությունների զարգացմանը: Մյուս կողմից` թերևս հետաքրքրական է հարցը, թե արդյոք խորհրդարանում կոալիցիայի ձևավորումը բխո՞ւմ է հասարակության և պետության շահից: Մի կողմից պարզ է, որ կեղծված ընտրությամբ խորհրդարանում չի կարող, խոշոր հաշվով, տեղի ունենալ հասարակության և պետության շահից բխող որևէ բան, որովհետև դրա առաջին նախապայմանը խորհրդարանի լեգիտիմությունն է, այսինքն` օրինական ընտրությամբ ձևավորված լինելու հանգամանքը: Պարզ է, որ ներկայիս խորհրդարանն էլ չունի այդ լեգիտիմությունը՝ օրինական ընտրությամբ ձևավորված լինելու իմաստով: Բայց, այդուհանդերձ, խորհրդարանը գործելու է Հայաստանում և անկախ լեգիտիմության աստիճանից` ազդելու է Հայաստանում իրավիճակի, Հայաստանի քաղաքացիների կյանքի և կենսագործունեության, Հայաստանի Հանրապետության կառավարման որակի վրա: Եվ այդ իմաստով արդեն կա ազդեցության, այսպես ասած, լոկալ բնույթ:
Այդ լոկալ բնույթի առումով խորհրդարանական նոր կոալիցիայի առկայությունը, առավել ևս իշխանական կոալիցիայի, թերևս միանգամայն ավելորդ է: ՀՀԿ-ն իրեն վերագրել է բացարձակ մեծամասնություն, էլ ավելի բացարձակ, քան 2007-ի վերագրումը: Հետևաբար, ՀՀԿ-ին պետք է իր բացարձակության մեջ թողնել միայնակ, որպեսզի հետագա ժամանակաշրջանում հնարավորինս նվազեցվեն կուսակցության քարոզչական մանիպուլյացիոն հնարավորությունները, և պատասխանատվությունը երկրի կառավարման համար մնա միմիայն հենց ՀՀԿ վրա: Ընդ որում` գոնե այդ հարցում, այսինքն` պատասխանատվությունը պարբերաբար ՀՀԿ վրա դնելու, այդ հանգամանքը պարբերաբար շեշտելու հարցում խորհրդարանի մյուս ուժերը, թերևս, պետք է լինեն միակարծիք և վարեն միասնական քաղաքականություն: Այլ հարցերում մյուս ուժերը կարող են լինել տարակարծիք, ցուցաբերել այլ վարքագիծ, հանդես գալ այլ մոտեցումներով, բայց խորհրդարանում ՀՀԿ-ին պետք է թողնել իր մեծամասնության հետ միայնակ, որպեսզի հենց մեծամասնության հանգամանքն իսկ դառնա զգալի ճնշում ՀՀԿ վրա:
ՀՀԿ հետ որևէ կոալիցիա դառնալու է երկրում պատասխանատվության փոշիացման նոր փուլ, ՀՀԿ հետ որևէ կոալիցիա լինելու է ՀՀԿ-ին տրված անփոփոխության քարտ-բլանշ: Այդ տեսակետից, Հայ ազգային կոնգրեսն արդեն իսկ հայտարարել է, որ բացառվում է կոալիցիա ՀՀԿ հետ: Պետք է, թերևս, նույն բանը հայտարարեն մյուս բոլոր ուժերը, և նրանցից որևէ մեկը չպետք է թաքնվի արհեստական պետականամետ պատասխանատվության քողի տակ:
Այսինքն` զուտ ֆորմալ տեսանկյունից ՀՀԿ-ն չունի որևէ մեկի կարիքը, իսկ մյուս ուժերն էլ անգամ միմյանց միանալու պարագայում չեն կարող էապես որևէ բան փոխել խորհրդարանում: Օրինակ` եթե ՀՅԴ-ն, Հայ ազգային կոնգրեսն ու ԲՀԿ-ն միավորվեն ինչ-որ կոալիցիայի մեջ, և եթե անգամ նրանց միանա նաև Ժառանգությունը, միևնույն է` զուտ քանակական առումով դա որևէ կերպ չի ազդի ՀՀԿ մեծամասնության գործունեության վրա: Այլ խնդիր է, եթե տվյալ ուժերը ՀՀԿ դեմ կոալիցիա կազմեն ոչ թե խորհրդարանում կամ ոչ միայն խորհրդարանում, այլ նաև դրա պատերից դուրս և հայտարարեն հասարակական լայն մոբիլիզացիայի և այդ միջոցով քաղաքական իրավիճակի փոփոխության հասնելու մտադրության մասին: Բայց այդ տարբերակի հավանականությունը, մեղմ ասած, բավական նվազ է, քանի որ այդ ուժերն ունեն լրջագույն տարաձայնություններ թե՛ միմյանց հանդեպ վերաբերմունքի, թե՛ առանձին քաղաքական հավակնությունների առումով, և այդ ամենը դրսևորվեց արդեն իսկ հենց ընտրությանը, չնայած միասնական շտաբի գոյությանը, և առավել ևս ընտրության հաջորդ երկու օրերին, երբ միասնական շտաբը, որպես այդպիսին, ըստ էության հայտնվեց խաղից դուրս, և դրա անդամ կուսակցությունները ընդամենը առանձին-առանձին հանդես եկան իրենց դիրքորոշումներով և գնահատականներով, ընդ որում` բացարձակապես ոչինչ չակնարկելով հետընտրական համատեղ բողոքի մասին:
Եթե լիներ այդօրինակ զարգացման վտանգ, ապա Հանրապետականը ամենայն հավանականությամբ կփորձեր նրանցից որևէ մեկին կոալիցիա առաջարկելու միջոցով որոշակիորեն ջլատել այդ համատեղ դաշտը, կամ էլ պարզապես կփորձեր ճնշում բանեցնել ԲՀԿ-ին իր կողքին պահելու և կոալիցիոն նոր երաշխիքներ կորզելու համար: Այդ հեռանկարը չկա, և հավանաբար ՀՀԿ-ն գոնե առաջիկայում չի փորձի ԲՀԿ վրա այդ ճնշում բանեցնել և կգերադասի սպասել իրադարձությունների զարգացմանը: Մյուս կողմից` թերևս հետաքրքրական է հարցը, թե արդյոք խորհրդարանում կոալիցիայի ձևավորումը բխո՞ւմ է հասարակության և պետության շահից: Մի կողմից պարզ է, որ կեղծված ընտրությամբ խորհրդարանում չի կարող, խոշոր հաշվով, տեղի ունենալ հասարակության և պետության շահից բխող որևէ բան, որովհետև դրա առաջին նախապայմանը խորհրդարանի լեգիտիմությունն է, այսինքն` օրինական ընտրությամբ ձևավորված լինելու հանգամանքը: Պարզ է, որ ներկայիս խորհրդարանն էլ չունի այդ լեգիտիմությունը՝ օրինական ընտրությամբ ձևավորված լինելու իմաստով: Բայց, այդուհանդերձ, խորհրդարանը գործելու է Հայաստանում և անկախ լեգիտիմության աստիճանից` ազդելու է Հայաստանում իրավիճակի, Հայաստանի քաղաքացիների կյանքի և կենսագործունեության, Հայաստանի Հանրապետության կառավարման որակի վրա: Եվ այդ իմաստով արդեն կա ազդեցության, այսպես ասած, լոկալ բնույթ:
Այդ լոկալ բնույթի առումով խորհրդարանական նոր կոալիցիայի առկայությունը, առավել ևս իշխանական կոալիցիայի, թերևս միանգամայն ավելորդ է: ՀՀԿ-ն իրեն վերագրել է բացարձակ մեծամասնություն, էլ ավելի բացարձակ, քան 2007-ի վերագրումը: Հետևաբար, ՀՀԿ-ին պետք է իր բացարձակության մեջ թողնել միայնակ, որպեսզի հետագա ժամանակաշրջանում հնարավորինս նվազեցվեն կուսակցության քարոզչական մանիպուլյացիոն հնարավորությունները, և պատասխանատվությունը երկրի կառավարման համար մնա միմիայն հենց ՀՀԿ վրա: Ընդ որում` գոնե այդ հարցում, այսինքն` պատասխանատվությունը պարբերաբար ՀՀԿ վրա դնելու, այդ հանգամանքը պարբերաբար շեշտելու հարցում խորհրդարանի մյուս ուժերը, թերևս, պետք է լինեն միակարծիք և վարեն միասնական քաղաքականություն: Այլ հարցերում մյուս ուժերը կարող են լինել տարակարծիք, ցուցաբերել այլ վարքագիծ, հանդես գալ այլ մոտեցումներով, բայց խորհրդարանում ՀՀԿ-ին պետք է թողնել իր մեծամասնության հետ միայնակ, որպեսզի հենց մեծամասնության հանգամանքն իսկ դառնա զգալի ճնշում ՀՀԿ վրա:
ՀՀԿ հետ որևէ կոալիցիա դառնալու է երկրում պատասխանատվության փոշիացման նոր փուլ, ՀՀԿ հետ որևէ կոալիցիա լինելու է ՀՀԿ-ին տրված անփոփոխության քարտ-բլանշ: Այդ տեսակետից, Հայ ազգային կոնգրեսն արդեն իսկ հայտարարել է, որ բացառվում է կոալիցիա ՀՀԿ հետ: Պետք է, թերևս, նույն բանը հայտարարեն մյուս բոլոր ուժերը, և նրանցից որևէ մեկը չպետք է թաքնվի արհեստական պետականամետ պատասխանատվության քողի տակ:
No comments:
Post a Comment