- Պարոն Ջավադյան, վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը 2014թ. բյուջեի նախագիծը ներկայացնելիս այս տարվա տնտեսական աճը խոչընդոտող գործոններից մեկը համարեց Կենտրոնական բանկի կողմից վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի բարձրացումը: Փաստորեն, Ձեր կողմից ձեռնարկված քայլերը բացասաբար են ազդել տնտեսության զարգացման վրա:
- Իհարկե, տոկոսադրույքի բարձրացումը բերում է տնտեսական ակտիվության որոշակի անկման, բայց՝ երկարաժամկետ առումով: Քանի որ մենք մեր որոշման մեջ հայտարարել ենք, որ պետք է ունենանք ոչ բացասական տոկոսադրույք: Երբ գնաճը մոտ 9,5 տոկոս է լինում, մեր տոկոսադրույքը պետք է լինի դրան համահունչ: Այդ պատճառով էլ վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը 8-ից բարձրացրեցինք 8,5-ի: Բայց միաժամանակ ԿԲ խորհուրդը հայտարարեց, որ եթե գնաճը իջնի մեր հայտարարած, մեր սպասած մակարդակին, մենք անպայման դրա անդրադարձը կանենք և տոկոսադրույքները նորից կնվազեցնենք:
- Բայց գնաճն էլ կանխատեսված 4+/-1,5 տոկոսից գրեթե կրկնակի ավելի եղավ: Օգոստոս ամսին այն 9,3 տոկոս էր, սեպտեմբերին՝ 8,2 տոկոս: Իսկ գնաճի զսպման պատասխանատուն ԿԲ-ն է:
- Գնաճի զսպման պատասխանատուն բոլորս ենք, պարզապես դա մեր գլխավոր խնդիրն է: Դեռ հունվար ամսին և այսօր էլ ասել եմ, որ էներգակիրների սակագների բարձրացումը կբերի մոտ 3 տոկոս հավելյալ գնաճի: Եթե մենք այս տարին ավարտենք 7,7 տոկոս գնաճով, և հանենք այդ 3 տոկոսը, այլ պայմաններում ունենում ենք 4 տոկոսից մի փոքր ավելի գնաճ: Բայց հիմա էներգակիրների՝ թե հոսանքի, թե գազի թանկացման ազդեցությունը շատ մեծ է:
- Բայց իշխանությունների, այդ թվում և Ձեզ համար գաղտնիք չէր, որ էներգակիրները թանկանալու են, հատկապես որ էներգետիկայի նախարար Արմեն Մովսիսյանն անընդհատ կրկնում էր, որ գազի գնի թանկացման հետ կապված բանակցում են ռուսական կողմի հետ:
- Մենք մշտապես դրա մասին խոսում ենք, դրա համար էլ գաղտնիք չէր: Ես ԱԺ-ում ունեցած իմ ելույթներում ասել եմ, որ 3 տոկոս ավելի գնաճ կունենանք, եթե ավելանա էներգակիրների գինը: Երբ որ գինը հստակ որոշվեց, ես ասում էի 2,5-3 տոկոս:
- Բայց գնաճը Ձեր ասած 7,7 տոկոսից ավելի բարձր՝ 9,3 տոկոսի հասավ:
- Ոչ, 9,3 տոկոսը սեզոնային էր և մի ամսում եղավ, բայց մենք այս տարին կավարտենք այն տոկոսադրույքով, որը կանխատեսում ենք: Իսկ հաջորդ տարվա ապրիլ-մայիս ամիսներին կմտնենք մեր կողմից հայտարարված շրջակայքի մեջ՝ 4+/-1,5 տոկոս: Այդ մասին գրել ենք և մեր դրամավարկային ծրագրում, և արդեն մի քանի անգամ հայտարարել ենք:
- Միշտ տպավորություն կա, որ թե կառավարությունը, թե ԿԲ-ն գնաճը ավելի ցածր են կանխատեսում կամ ցույց տալիս, քան իրականում այն լինում է:
- Եթե ցածր ցույց տայինք, այդ դեպքում 9,3 տոկոսն ինչո՞ւ էինք ցույց տալիս: Նախ` ցույց տվողը մենք չենք, Վիճակագրական ծառայությունն է: Իսկ 9,3 տոկոսը շատ լուրջ գնաճ է, դրա համար էլ մենք որոշակի միջոցառումներ արեցինք: Ակնհայտ է, որ մեր միջոցառումները զսպում են տնտեսական զարգացումները, բայց ուրիշ գործիքներ չկան: Գործիքներ կան, բայց ամենագործուն գործիքը դա է:
- Երբեմն կարծիքներ են հնչում, թե ԿԲ-ի ունեցած գործիքները կամ իրավասությունները բավարար չեն ազդելու տնտեսական զարգացումների, գնաճի վրա: Այդ առումով ի՞նչ գործիքի անհրաժեշտություն ունեք:
- Ոչ մի: Մենք բոլոր գործիքները ունենք և օգտագործել ենք այն բոլոր գործիքները, որոնք օգտագործում են այսօրվա կենտրոնական բանկերը: Մեզ ավելորդ իրավասություններ պետք չեն: Մենք բյուջետային և դրամավարկային կոորդինացված քաղաքականություն ունենք, այդպես էլ պետք է շարունակենք, և ինձ թվում է, որ ամեն ինչ ճիշտ կլինի: Բայց այսպիսի շոկեր լինում են: Եթե հիշում եք 2008թ. էլ միջազգային շուկայում հացի գների բարձրացման հետ կապված շոկ եղավ: Շոկեր լինում են նաև պատերազմների ժամանակ, երբ բարձրանում են բենզինի և նավթի գները: Այդ շոկերն իրենց ազդեցությունն ունենում են երկրների վրա: Բայց ընդհանուր առմամբ այն քաղաքականությունը, որ մենք համակարգում ենք կառավարության հետ, իր դրական արդյունքները կբերի:
- Մաքսային միությանն անդամակցելը որքա՞ն կնպաստի գնաճին: Փորձագետները կարծիքներ են հնչեցնում, թե այդ անդամակցումն անպայման հավելյալ գնաճ է բերելու: ֆինանսների նախարար Դավիթ Սարգսյանն էլ հայտարարեց, թե այդ անդամակցումը որոշ դեպքերում մաքսատուրքերի բարձրացում կբերի, իսկ դա էլ գնաճ է ենթադրում: Մինչդեռ Դուք ասում եք, որ հաջորդ տարվա ապրիլ-մայիսից գնաճը կմնա ձեր կանխատեսած 4+/-1,5 տոկոսադրույքի սահմաններում:
- Այդ հարցին լավ պատասխանեց ֆինանսների նախարարը: Փորձագետներն այդ խնդիրը դեռ պետք է ուսումնասիրեն: ՄՄ-ի հետ կապված 97 համաձայնագիր կա, նրանք կարդացե՞լ են այդ համաձայնագրերը: Չեն կարդացել: Հիմա բոլորն ասում են, թե մեքենաների գները բարձրանալու են, իմ կարծիքով` դա անում են հենց մեքենա վաճառող դիլերները, որ թանկացնեն:
- Այնուամենայնիվ, Ձեր կարծիքով, ՄՄ-ին անդամակցելն ինչպե՞ս է ազդելու Հայաստանի տնտեսության զարգացման, տնտեսական աճի կամ գնաճի վրա:
- Վերակառուցման և եվրոպական բանկի գլխավոր տնտեսագետը լուրջ ուսումնասիրություն էր արել և կանխատեսել էր, որ ՄՄ-ին միանալը ՀՀ-ին տարեկան բերելու է 1-1,5 տոկոս հավելյալ տնտեսական աճ:
- Պարոն Ջավադյան, թե գործարարների, և թե քաղաքացիների կողմից չեն դադարում դժգոհությունները, որ վարկերի համար բանկերը շատ բարձր տոկոսադրույքներ են սահմանել:
- Ո՞ր երկրի հետ համեմատած. Շվեդիայի՞, թե՞ Ռուսաստանի, Ղազախստանի, Վրաստանի կամ Ադրբեջանի հետ:
- Համենայնդեպս՝ ոչ Մաքսային միության կամ հետխորհրդային երկրների հետ:
- Մենք պետք է համեմատվենք այն երկրների հետ, որոնք մեր խոշորագույն առևտրային գործընկերներն են և այս տարածաշրջանում են:
- Եվրամիությունն էլ է մեր երկրի խոշորագույն առևտրային գործընկերը:
- Ոչ: Մենք կարող ենք համեմատվել ամեն ինչով, եթե մի շնչին ընկնող ՀՆԱ-ով համեմատելի լինենք, ասենք, Միացյալ Թագավորության հետ: Դրա համար էլ վարկերի տոկոսադրույքով էլ չենք կարող համեմատվել: Այս շուկայի ռիսկերը ներառած՝ փողի գինն այդքան է ձևավորվել, և տոկոսադրույքը ձևավորում է շուկան: Վարչական ճանապարհով հնարավոր չէ տոկոսադրույք նվազեցնել, բայց հնարավոր է տարբեր տիպի միջոցառումներով: Ինչպես հիմա կառավարության հետ պարտատոմսերի տոկոսադրույքների նվազեցման ուղղությամբ ենք քայլեր անում: Կառավարությունը որոշ ծրագրեր է սուբսիդավորում, որ վարկերի տոկոսադրույքներն իջեցնի: Այս ճանապարհով կարելի է ազդել, բայց վարչական ճանապարհը ճիշտ չէ: Նման դեպքեր եղել են, չտամ այդ երկրների անունը:
- Միգուցե բարձր տոկոսադրույքը կապված է բանկերի սեփականատերերի՝ բարձր շահույթ ստանալու ցանկության հետ: Հատկապես, որ որոշ բանկերի սեփականատերերի մեջ նշվում են նախկին կամ ներկա բարձրաստիճան պաշտոնյաների անունները:
- Գրեթե ոչ մեկն էլ պաշտոնյաների հետ առնչություն չունի: HSBS-ին կամ «Կրեդիտ ագրիկոլ»-ը ո՞ր պաշտոնյաների հետ կապ ունեն:
- Օրինակ` կարծիք կա, որ նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը բաժնեմաս ունի «Կոնվերսբանկում» և «Արդշինինվեստբանկում»: Բանկի սեփականատեր նախկին այլ ազդեցիկ պաշտոնյաներ կամ իշխանությունների հովանավորությունը վայելող գործարարներ էլ կան:
- Ես ԿԲ նախագահն եմ, և իմ ունեցած տեղեկություններով նախկին նախագահը ոչ մի բանկում բաժնեմաս չունի:
- Պարտադիր չէ, որ դա իր անունով ձևակերպված լինի: Ինչպես նախկին գլխավոր դատախազ Աղվան Հովսեփյանն էր ասում, բաժնեմասը կարող է ձևակերպված լինել «քեռու մարդու» անունով:
- Չկա նման բան:
- Տպավորությունն այնպիսին է, որ Դուք պաշտպանում եք վարկերի բարձր տոկոսադրույքը:
- Ոչ, ոչ: Ես ոչ թե պաշտպանում եմ վարկերի բարձր տոկոսադրույքը, ես պաշտպանում եմ վարկերի շուկայական տոկոսադրույքը: Չի կարող շուկայականից դուրս տոկոսադրույք լինել: Հակառակ դեպքում դա շեղում կմտցնի շուկայում, իսկ ցանկացած շեղում ունենում է իր բացասական հետևանքները:
- Կարո՞ղ եք առանց համեմատելու ասել, թե վարկերի տոկոսադրույքներն ինչու են Հայաստանում այդքան բարձր: Հիփոթեքային վարկերը տրվում են 12-14 տոկոսով, առևտրային վարկերը՝ 20 և ավելի տոկոսով:
- Մեզ մոտ տոկոսադրույքները բարձր չեն: Ազգային հիփոթեքային կազմակերպությունը միջինը 12 տոկոսով 4000 վարկառուի 31 մլրդ դրամի վարկ է տվել: Իսկ սպառողական վարկերն ԱՄՆ-ում էլ են բարձր՝ 20-ից ավելի: Ռուսաստանում նույնիսկ 100-200 տոկոսի հասնող վարկեր էին տրվում: